MEER DAN 2.000 JAAR IN DE MAKING
De 2000 jaar geschiedenis achter elke Chinese acrobatiekshow
Van een hofspektakel uit de Han-dynastie tot een modern theaterpodium — de goed gedocumenteerde, tweeduizend jaar oude afstamming die schuilgaat achter het acrobatiekprogramma van vanavond.
Bekijk de data van de Chaoyang-voorstelling op GetYourGuide ↗Het begint met een worstelpartij, geen circus.
Chinese acrobatiek gaat terug op jiaodi, oftewel "hoornstoten", een competitieve worsteldemonstratie uit de Qin-dynastie waarbij performers gehoornde hoofdtooien droegen en voor publiek worstelden. Tegen de Westelijke Han-dynastie (206 v.Chr.–23 n.Chr.) was jiaodi uitgegroeid tot baixi — letterlijk "de honderd vermakelijkheden" — een groots variétéformat dat acrobatiek, jongleren, worstelen, muziek en korte komische sketches combineerde, opgevoerd aan het keizerlijk hof én op volksfeesten. Die geleidelijke uitbreiding van een enkel worstelnummer naar een volledig variétéprogramma met vele verschillende kunsten is in essentie hetzelfde format dat je twintig eeuwen later nog steeds op het programma van een acrobatentheater ziet staan.
Een geleerde uit de Han-dynastie legde het voor ons vast.
Opmerkelijk voor een eeuwenoude podiumkunst: baixi is direct gedocumenteerd in plaats van slechts afgeleid uit artefacten. De wetenschapper en schrijver Zhang Heng uit de Han-dynastie, die leefde van 78 tot 139 na Christus, beschreef in zijn 'Rhapsody on the Western Capital' acrobaten van zijn tijd die koordliepen, handstanden deden, jongleerden, aan palen klommen en balanceerden op rollende ballen. Historici beschouwen baixi als de dominante vorm van populair entertainment gedurende ruwweg acht eeuwen, van de Han-dynastie tot en met de latere Zes Dynastieën-periode. Dat is een belangrijke reden waarom de traditie doorgaans wordt gedateerd op 'meer dan 2.000 jaar', met echt tekstueel bewijs achter dat getal, in plaats van een vage, afgeronde bewering.
De dorpswortels hielden het door de eeuwen heen in leven.
In tegenstelling tot hofmuziek of literaire kunsten overleefde acrobatiek opeenvolgende dynastieke omwentelingen vooral via volkse en familiale overdracht — reizende gezelschappen traden op bij tempelfeesten, markten en dorpsfestivals, en gaven hun vaardigheden door aan volgende generaties binnen dezelfde families, niet via officiële staatsacademies. Het arrondissement Wuqiao in de provincie Hebei is hiervan het best gedocumenteerde voorbeeld: lokale traditie en archeologische vondsten, waaronder graftombeschilderingen uit de Oostelijke Wei-dynastie uit de 6e eeuw met handstanden en borddraaien, wijzen erop dat acrobatiek daar al meer dan duizend jaar vrijwel ononderbroken werd beoefend. Tegenwoordig wordt het arrondissement zowel nationaal als internationaal algemeen erkend als de historische 'geboorteplaats' van de acrobatiek.
Van volkskunst tot nationale instelling
Na 1949 formaliseerde de Chinese overheid wat grotendeels een verspreide volkstraditie was geweest, en richtte provinciale en nationale acrobatiekgezelschappen en gespecialiseerde opleidingsscholen op — Wuqiao's eigen acrobatiekacademie werd in 1985 opgericht, voortbouwend op een lokale reputatie op het gebied van training die al halverwege de 20e eeuw stevig gevestigd was. Deze staatssteun veranderde acrobatiek in een van China's vlaggenschip-exportproducten op het gebied van podiumkunsten, die naar grote internationale festivals werd gestuurd en over de hele wereld toerde, terwijl ook individuele steden, waaronder Beijing, speciaal gebouwde theaters kregen die ontworpen waren om acrobatiekprogramma's op dagelijkse basis te hosten in plaats van als incidentele toerevenementen.
De traditie vanavond op het podium
Wat u in een modern theater ziet, is in essentie dezelfde traditie, gecomprimeerd tot een uur: de variétéstructuur geërfd van baixi, disciplines als contortion en paalbalanceren die Zhang Heng uit zijn eigen tijd zou herkennen, plus nieuwere toevoegingen — luchtacrobatiek aan zijden doeken, de motorbel van de dood — die de afgelopen eeuw zijn overgenomen uit de wereldwijde circustraditie. Het is werkelijk zeldzaam om een podiumkunst te zien met een gedocumenteerde papieren geschiedenis van zo’n tweeduizend jaar; veel van wat op het podium als flitsend modern spektakel overkomt, is structureel een zeer oude vorm van amusement die nog steeds precies doet wat het altijd deed.